Một ngày chớm thu, vọng lại đâu đây Thơ tình cuối mùa thu… Ca từ và giọng hát ngọt ngào cùng âm điệu Bắc Bộ đầy mê hoặc kia có thể kéo người ta về vùng hồi ức, chợt thấy mình khác lạ như lâu lắm rồi mới được rung động sau những tháng ngày vô cảm trước bộn bề công việc.

Cuối trời mây trắng bay
Lá vàng thưa thớt quá
Phải chăng lá về rừng.
Mùa Thu đi cùng lá…

Nguồn: flickr.com

Khúc dạo đầu với những giọt đàn bầu trong trẻo, dìu dặt, sau đó âm hưởng vang dần, gấp vội đưa người nghe vào một không gian trữ tình của nhạc và thơ. Giọng hát ngọt ngào của ca sỹ chậm rãi vang lên như một lời ngâm thơ thủ thỉ nhẹ nhàng nhưng vẫn có chút gì thảng thốt...

Vẫn là lá vàng, mây trắng, hoa cúc vàng… - những hình ảnh muôn thưở như một hằng số của mùa thu nhưng ca từ của nhà thơ Xuân Quỳnh có sức lay động lớn bởi sự mộc mạc, chân thành riêng chị. Nữ sĩ không ngần ngại “để lộ mình” trước độc giả mà thốt lên một thán từ: thưa thớt quá, rồi tự vấn mình: phải chăng lá về rừng… Chính vì tự nhiên và chân thật nên người nghe dễ hòa cùng dòng cảm xúc của ca khúc.

Lời thơ càng nồng nàn, nhạc điệu càng thiết tha như dẫn dụ người nghe lạc vào một thế giới khác – trái tim đang yêu của người phụ nữ. Những thổn thức và rung động đầy tinh tế nơi Xuân Quỳnh đã bộc bạch được hết những nỗi niềm của phái nữ. Những cung bậc của tình yêu: rung động, xao xuyến, nhớ nhung, nồng nàn, lo âu, hoài nghi, buồn nhớ… tất cả đều được chị trải lòng trong thơ.

Có lẽ cảm xúc mùa ùa về trong mỗi người đậm nét nhất vẫn là lúc chớm mùa. Mùa thu với hơi may lạnh như đem về vẻ trầm tư cho không gian và lòng người. Trong mỗi người, ai cũng có những cảm thức về thời gian. Càng nhiều tuổi, người ta càng hay nghĩ về sự trôi chảy của thời gian, tuổi đời ngày càng nhiều thêm, mà “những gì đã qua đã qua/sẽ không bao giờ trở lại…”.

Mỗi khi nghe giai điệu tha thiết, trữ tình của bài hát, lòng người lại có gì xốn xang, mỗi người lại thấy tình yêu thật đẹp, tình yêu có sức mạnh vượt qua mọi cơn bão tố và thác lũ, vượt qua giới hạn về thời gian và chiếm lĩnh mọi không gian. Nhịp điệu bài hát cứ gấp dần, cao dần rồi vút lên trong đoạn cao trào:

Tình ta như hàng cây
Đã yên mùa bão gió
Tình ta như dòng sông
Đã yên ngày thác lũ

Cao trào của nhịp điệu cũng là cao trào của cảm xúc. Cảm xúc của nữ sĩ Xuân Quỳnh như hòa quyện làm một với cao độ của nhạc điệu. Nhịp điệu đang khoan thai bỗng dần dần vút cao như một lời khẳng định đầy sức mạnh nơi trái tim phụ nữ đang yêu: Tình ta như hàng cây/ Đã yên mùa bão tố… Giọng hát của Thu Hiền “bản sắc” nhất khi hát đến đoạn điệp khúc:

Thời gian như ngọn gió
Mùa đi cùng tháng năm
Tuổi theo mùa đi mãi…

nghe. Người ta vẫn nói thơ và nhạc là hai người bạn tâm giao, dựa vào nhau để tồn tại quả là không sai. Trong thơ cũng phải có nhạc và ca từ cho nhạc cũng phải đậm chất thơ.

Nhiều người thích bài hát này vì lời thơ mượt mà, sâu sắc nhưng cũng có người đã nghe bao lâu mà không hề biết đó là thơ của nữ sĩ Xuân Quỳnh - vốn nổi tiếng với những vần thơ nữ tính đến nao lòng.

Giữa Xuân Quỳnh và nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu như có một mối duyên tiền định, theo lời kể của nhạc sĩ thì ông không chỉ hiểu mà còn biết rất rõ về Xuân Quỳnh bởi ông và gia đình nữ sĩ cùng sống ở khu tập thể 96 phố Huế, căn hộ nhà ông sát cạnh hộ nhà thơ Lưu Quang Thuận (bố Lưu Quang Vũ).

Khi Xuân Quỳnh về sống với Lưu Quang Vũ, nhà nhạc sĩ và nhà ông Thuận cùng nhường cho đôi vợ chồng mới hai cái… phòng tắm sát vách. "Họ đập bỏ bức vách để có căn hộ… 4 mét vuông, chật chội là thế nhưng họ đã sống bên nhau cho đến lúc không còn hiện diện trên cõi đời này…" - Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu từng tâm sự như vậy.

Cát vắng, sông đầy, cây ngẩn ngơ,
Không gian xao xuyến chuyển sang mùa.
Tên mình ai gọi sau vòm lá,
Lối cũ em về nay đã thu… (Hoa cỏ may)

Cánh chuồn nhỏ bé ấy đã kiên cường chống chọi với “gió Lào” để bay qua những ụ “cát trắng” khô khát nhưng rồi cũng phải dừng lại khi định mệnh gọi tên. Vụ tai nạn đã cướp đi hai nghệ sĩ tài năng và cả một nghệ sĩ tương lai – bé Lưu Quỳnh Thơ, lúc đó mới 13 tuổi khiến lời hát kia ám ảnh như một lời tình tự.

Chỉ còn anh và em
Chỉ còn anh và em
Cùng tình yêu ở lại...

Xuân Quỳnh yên nghỉ cùng Lưu Quang Vũ đã tròn 20 năm nay nhưng những vần thơ mà chị để lại vẫn ngân nga và có sức bám rễ trong lòng người đọc. Thơ tình cuối mùa thu vẫn hát lên trong mỗi người khi thu về với những cảm thức đau đáu về thời gian và niềm tin yêu mãnh liệt về một tình yêu vĩnh hằng.